بە کارهێنانی ناوی “حیزبی دێموکرات” لە لایەن ئەو گرووپەوە کە چەند ساڵ لەمەوپێش لە حیزبی دێموکراتی کوردستان ئینشعابیان کرد، چ لە بواری یاسایی و چ لە بواری سیاسییەوە هەڵەیە. نە هۆی ئینشعابەکەیان مەشروع بوو و نە ئوسلووبی کردارەکانیان پاش ئینشعابەکە درووست بووە. لەبەر ئەوەی هۆی ئینشعابەکەیان مەشروع نەبوو، حیزبی دێموکرات، لە گەڵ ئەوەی زۆر هەوڵی دا بۆ ئەوەی ئەو گرووپە جودا نەبنەوە و لە گەڵ دەربڕینی پەژارەی خۆی پاش ڕۆیشتنیان، زۆر گرنگی نەدا بەو قسانە کە دەیانکرد و ئێستاش دهیکهن بۆ پاساودان بەو کردارە هەڵانه.
حیزبی دێموکرات هەر لە سەرەتاوە دەیزانی کە زوو یان درەنگ، بۆ ڕای گشتی کوردستان ڕوون دەبێتەوە کە ئەوان هیچ دەلیلێکی مەشروعیان نەبوو بۆ ئینشعاب کردن. ناکۆکی بەردەوام لە لێدوان و هەڵوێستەکانیان باشترین بەڵگەن بۆ سەلماندنی ئەم راستییە. سەرەتا ئەوان دەیانگوت مافی بەیانیان لێ زەوت کراوە، بەڵام زۆری پێ نەچوو داوایان کرد وەک “ئوپۆزیسێون” و “کەمینە” لە دەروون حیزبدا بناسرێن و دەسەڵاتیان لەگەڵ دابەش بکرێ. پاشان گوتیان کە دەیانهەوێ لە نێو حیزبدا “رێفۆرم” بکەن، بەڵام دەرەتانیان پێ نادرێ. بەدوای ئەوەدا هەوڵیان دا کە بەرچەسپی “ئێرانچییەتی” لە حیزبی دێموکرات بدەن و خۆیان وەک ناسیۆنالیستی رادیکال بە ڕای گشتی بناسێنین. بەڵام هەموو ئەو ناکۆکییانە و بە تایبەتی هەڵوێستی نادرووستیان لە کاتی پشتیوانی کردنیان لە کەڕوبی و پاش ئاکامی هەڵبژاردن، دیسان بادانەوە بەروە کوردایەتی و بەدوای ئەوەدا سیگنال دان بە کۆماری ئیسلامی کە ئەگەر ئیجازەیان پێ بدرێ، دەگەڕێنەوە بۆ ئێران و لە چۆارچێوەی کۆماری ئیسلامیدا کار دەکەن، بەڵگەی کافین کە ئەم گرووپە هیچ بەرنامەیەکی سیاسییان پێ نییە که بۆ ئەوە ببێ بە جیدی لە بەرچاو بگیردرێ.
لە گەڵ ئەوەی حیزبی دێموکرات پێى ناخۆشە کە ئەو گرووپە، کە شهخسیان تێدایه که له مێژێ ئەندامی حیزب بوون، ئاوا هەڵوێستی سیاسی بگرن. گرفتی سەرەکی ئهوهیه که ئهم گرووپه که ناوی”حیزبی دێموکراتیان” لە سەر خۆیان دانەوە و بە هێندێک دەستکاری بچووکەوە، کەڵک لە لۆگو و سیمبۆلەکانی حیزب وەردەگرن. بە کورتی، گرفت لەوە دایە کە ئەم گرووپە خۆیان وەک حیزبی دێموکرات دەناسێنن.
هەڵبەت ئەوان هەروها دەڵێن کە حیزبێکی سەربەخۆ و جیاوازن، چونکە وشەی “ئێرانیان” لە ناوی “حیزبی دێموکرات” لابردووە. بەڵام کاتێک ڕوو دەکەنە ڕای گشتی كوردستان دەڵێن هۆی لابردنی وشەی “ئێران،” خۆ دوورخستنەوەیە لە “ئێرانچییەتی” و کاتێک ڕوو دەکەنە ڕای گشتی فارسی، دەڵێن هۆیەکەی ئەوەیە کە خەڵک جیاوازی ئەوان و “هاوڕێیانی پێشوومان” بزانن، دەنا هیچ جیاوازیەکی سیاسی لە گۆڕێدا نیە.
ئەو گرووپە بەردەوام دەڵێن کە ناکرێ لە ڕووی یاساییەوە دیاری بکرێ کە کێ، حیزبی دێموکراتە و مافی ئەوەی هەیە کە ناوی” حیزبی دێموکرات” بەکار بێنێ. ئەو قسەیە، بێجگە لەوەی کە لە بنەڕەتدا قسەیەکی ئانارشیستانەیە، تەنیا بۆ ئێرانی ژێر دەسەڵاتى حکوومەتی کۆماری ئیسلامیدا دەگونجێ، چونکە حیزبی دێموکرات لەوێدا بە حیزبێکی “نایاسایی” (یان بە قسەی خۆیان “هەڵوەشاوە”) لەقەڵەم دەدرێ. بهڵام ئهگهر تماشای یاسای وڵاتانی دیکه، به تایبهتی وڵاتانی پێشکهوتوو (که بزوتنهوهی کورد به گشتی وهکوو سهرچاوهی دهنگەژە بهکاری دێنێ) و سێناریوی ئینشعابی حیزبی دێموکرات و کێشهی مافی بهکارهێنانی ناوی ئهم حیزبه بخهینه چوارچێوهی یاسای ئهم وڵاتانه، به دڵنیایهوه ئهوهمان بۆ ڕوون دهبێتهوه که ئهو ئیستدلالانه که ئهم گرووپه بهکاری دێنن بۆ بهکارهێنانی ناوی حیزبی دێموکرات لهسهر خۆیان ناگونجێ و ئەوان یاسایان پێشێل کردووە.
بۆ نموونه، لە چوارچێوەی یاسای یەکیەتی ئەورووپا و ئەمریکادا، یاسای Trade Mark Laws دەڵێ کە شیرکەتێک یان ڕێکخراوەیەک کە خاوەنی ناو، لۆگو، سیمبۆل، ديزاین و وێنەی تایبەت بە خۆی بێ، هیچ شیرکەتێک یان ڕێکخراوەیەکی دیکە بە پێ یاسا مافی کۆپی کردن یان بەکارهێنانانیانی نیە. نموونەی شیرکەتی زۆر هەن کە هەوڵیان داوا کۆپی ناو، سیمبۆل یان ديزاینی شیرکەتی دیکە بکەن، کە سزای قورسی یاسای دراون. کۆماری ئیسلامی ئێران چەند ساڵ لەمەوپێش ماشێنی درووست دەکرد کە کۆپی ماشێنی مارکی پێژۆ (Peugeot) بوو و ئەمە بوو بە هۆی ئەوەى کە ئەم شیرکەتە بە پێی یاسا شکایەت لە ئێران بکا. نموونەی رێکخراویش هەیە کە هەوڵی لەو چەشنەیان داوە، بەڵام نموونەی هیچ حیزبێکی بەپرسیار نیە کە هەوڵی دابێ کە کۆپی ناو، لۆگو، یان سیمبۆلی حیزبێکی دیکە بکا. تەنانەت ئەگەر بڕوانينە ئینشعاب لە نێو زۆر حیزبی جۆراوجۆری جیهان ، دەبینین کە ئەو لایەنانەی کە ئینشعابیان کردووە، ناو، لۆگو و سیمبۆلی تازەیان بۆ خۆیان داناوە.
هەڵبەت ئەو گرووپە که له حیزبی دێموکرات ئینشعابیان کردووه هەوڵی زۆریان داوە کە نموونەیەک بدۆزنەوە بۆ شەرعیەتدان بەو کردارەی خۆیان. ماوەیەک دەیانگوت لە نێو ئەندامانی ئینترناسیۆنال سۆسیالیستدا دوو حیزبی وڵاتی بێلژیک هەن کە ناویان “حیزبی سۆسیالیستە”؛ کەوابوو، دەیانگوت ئەوانیش دەتوانن ناوی “حیزبی دێموکرات” لە سەر خۆیان دابنێنن. بەڵام ئەوان سەبارەت بەو دوو حیزبە بێلژیکییە، لە دوو ڕووی گرنگەوە چەواشەکاری دەکەن.
یەکەم، یەکێک لەو حیزبانە بە زمانی فەرانسەیی ناوی Parti Socialiste-PS و ئەوی دیکەیان بە هۆلەندی ناوی .Socialistische Partij Anders-SP.A دووهەم، حیزبە فەرانسەویى زمانەکە زیاتر ڕوو لە هاوڵاتییانی فەرانسەيى زمانی بێلژیک دەکا و حیزبە هۆلەندی زمانەکەش زیاتر ڕوو لە هاوڵاتییانی هۆلەندی زمان دەکا. ئەمە وەکوو ئەوە وایە کە حیزبێکی کوردی هەبێ کە وشەی “سۆسیالیستی” لە ناوەکەیدا هەبێ و لە هەمان کاتدا حیزبێکی فارسی هەبێ کە ئەویش وشەی “سۆسیالیست” لە ناوەکەیدا هەبێ و هەردووکیان لە چۆارچێوەی ئێرانێکی فێدراڵدا کار بکەن، بەڵام هەرکامەیان ڕوو لە خەڵکی خۆیان بکەن. لەوانەش گرنگتر، ئەو دوو حیزبە بێلژیکییە لۆگۆ و سیمبۆلی جیاوازیان هەیە و گۆڤار و بڵاوکراوەکانیان هیچ لە یەکتر ناچن.
ئیستدلالێکی دیکە کە ئەو گرووپە دیهێننەوە بۆ رەواییهتدان بە راگرتنی ناوی “حیزبی دێموکرات” لە سەر خۆیان، ئەوەیە کە چەند ئەندامێکی رێبەری ئەوان پێش شۆرشی گەلانى ئێران ئەندامی حیزب بوون لە کاتێکدا زۆربەی ئەندامانی حیزبی دیموکرات پاش شۆرش بوون بە ئەندام. بە واتایەکی دیکە، ئەو چەند کەسە خۆیان بە خاوەنی حیزبی دێموکرات دەزانن. ئەگەر بە پێی ئەو پێوەر بێ، هەر كۆمەڵێک کە تەمەنی لەسەرەوە بێ و چەند ساڵ زیاتر لە نێو ڕیکخراوەیەکدا کاری کردبێ، ئەوان دەبن بە خاوەن ئەو ڕێکخراوەیە. بەڵام حیزبی سیاسی موڵکی هیچ کەس یان گرووپێک نیە. راستییەکەی ئهوهیه که ئەو ئیستدلالە زۆر دواکەوتوانەیە و ناکۆکە لە گەڵ لافی “پێشکەوتنخۆازانەی” ئەو گرووپە. لە هەموو حیزبێکی مۆدێرندا، لە رێگای هەڵبژاردنەوە دیاری دەکرێ کە کێ رێبەری لەو جۆرە حیزبانەدا بە دەستەوە دەگرێ. رێبەری کردن لە حیزبێکدا لە گەڵ خاوەندارێەتى دوو شتی لێك جیاوازن.
تازەترین ئیستدلالی ئەو گرووپە ئەوەیە کە دەڵێن بەکارهێنانی ناوی “حیزبی دێموکرات” لە لایەن ئەوانەوە هیچ گرفت و کێشەیەکی بۆ کەس ساز نەکردووە. راستییەکەی ئەوەیە کە بەکار هێنانی ناوی “حیزبی دێموکرات” لە لایەن ئەو گرووپەوە موشکیلەی زۆری هەم بۆ حیزبی دێموکرات و هەم بۆ خۆشیان خولقاندووە. لەم بارەوە، چەندین نموونە هەن. ئەگەر تەنیا بڕوانینە چەند مانگی ڕابردوو، دوو نموونەی بەرچاو هەن کە جێی خۆیەتی ئاماژەیان پێ بکرێ.
هەڵویستی ئەو گرووپە سەبارەت به دەورەی دەیەمی هەڵبژاردنی سەرکۆماريی ئێران بووە هۆی ئەوە کە لە چەند وڵاتێکدا چەندین دۆست، حیزب و ئیدارەی دەوڵەتی پێیان وابێ کە ئەوە حیزبی دێموکراتە کە پشتیوانی خۆی بۆ کەڕوبی دەربڕیوە. ئەمەش وای کرد کە بەرپرسانی حیزبی دێموکرات زۆر جار ناچار بن وەخت و وزەی خۆیان بۆ دڵنیاکردنەوەی ئەو لایەنانە تەرخان بكەن کە ئەوە هەڵویست و بڕیاری حیزبی دێموکرات نیە، بەڵکوو هی ئەو گرووپەیە کە ئینشعابیان کردووە.
نموونەیەکی دیکە هەر لەم پێوەندیەدا ئەوە بوو کە بە دوای ئەوەی کە وتەبێژی ئەو گرووپە لە وتووێژێکدا ڕاگەیاندبوو کە ئەوان ئامادەن بگەڕێنەوە بۆ ئێران و لە چۆارچێوەی کۆماری ئیسلامیدا کار بکەن، خهریک بوو کاریگەری ڕاستەوخۆی لەسەر کەیسی پەنابەریی چەند ئەندامێکی حیزبی دێموکرات لە وڵاتی بێلژیک دابنێ. ئیدارەی پەنابەرانی بێلژیک له وتووێژ لهگهڵ حیزبی دێموکراتدا دهیگوت هیچ هۆیەکی سیاسی نابینن بۆ دانی مافی پەنابەری بەو ئەندامانەی حیزبی دێموکرات، چونکە حیزبەکەیان ئامادەيی خۆی دەربڕیوە بۆ گەڕانەوە بۆ ئێران. حیزبی دێموکرات ناچار بوو چەندین جار شایەدی بدا بۆ ئیدارەی پەنابەرانی بلژیک کە ئەو قسانە و ئەو هەڵویستە هیچ پێوەندیەکی بە حیزبی دێموکراتەوە نیە و داوای لە وڵاتی بلژیک کرد کە هەڵوێستی ئەو گرووپە بەرانبەر بە کۆماری ئیسلامی وەکوو سەرچاوەیەک بەکارنەهێنێ لە کاتی بڕیاردان لەسەر داوای مافی پەنابەريی ئهندامانی حیزبی دێموکرات.
لێرە دا ئەو پرسیارە دێتە پێشێ کە ئاخۆ حیزبی دێموکرات و ئەندامانی ئەم حیزبە بۆچی دەبێ بەرامبەر بە هەڵویست و قسەی لایەنێک کە هیچ پێوەندیەکی بەم حیزبەوە نیەبەرپرسيار بن؟
هەروها لەم دواييانەدا وتەبێژانی ئەو گرووپە گوتوویانە کە ئەوان لە کۆنگرەی خۆیان و بە دەنگی ئەندامانیان، بڕیاری پەسەندکردنی ناوی “حیزبی دێموکراتیان” داوە و بەو هۆیەوە، بڕیارەکەیان مەشروعە. بەڵام ئەوان سەرەڕای ئەوەی کە بۆ خۆیان بەشداری کۆنگرەی ١٣یان کرد و هێندیکیشان وەک ئەندامی رێبەری هەڵبژێردارن، بە ئەنجامدانی ئینشعاب، ئەویش بەو ئسلووبە، نیشانیان داوە کە هیچ بايەخێك بۆ دەنگی زۆرینە و تەنانەت دەنگی خۆشیان دانانێن، ئەگەر بێتو دەرکەوێ کە لە بەرژەوەندی گرووپی ئەواندا نەبێ.
حیزبی دێموکرات بە پێ خۆش بوون یان پێ ناخۆش بوون پێ لەسەر ئەوە داناگرێ که ئەو بەڕێزانە دەبێ ناوی حیزبی دێموکرات لهسهر خۆیان لابهرن پێش ئەوەى بتوانین وەکوو حیزبێکی دۆست و هاوکار لەگەڵیان دیالۆگ و دانیشتن بکەین. پێم وایە کە بۆ هەموو کوردێک ڕوونە کە حیزبی دێموکرات نەک تەنها پێ خۆشە کێشە و گیروگرفتەکان لەگەڵ ئەو بەڕێزانە چارەسەر بکا بەڵکوو ئامادەشە کە بەرژەوەندی خۆی لە زۆر بوارەوە فیدا بکا بۆ ئەم مەبەستە. بەڵام کە دەگەڕێتەوە سەر ناوەی حیزبی دێموکرات ناچارین درێژخایەن و سیاسیانە بۆ مەسەلەکە بڕۆانين.
ئەگهر حیزبی دێموکرات رۆژێک ئەو گرووپە کە ناوی “حیزبی دێموکراتیان” لە سەر خۆیان داناوە، بە رەسمی بناسێ، ئەوجا پرسیارێك زەق دەبێتەوە كه ئەمەیە: کێ دەتوانێ ئەو گارانتییە بدا کە باش ساڵێک یان چەندین ساڵ، جەمعێک یان چەندین جەمعی دیکە پەیدا نابن کە ئەوانیش ناوی خۆیان بنێن “حیزبی دێموکرات” و پێ لەسەر ئەوە دابگرن کە دەبێ بە رەسمی بناسێندرێن؟ ئەوکاتە بارودۆخێکی تهواو ئانارشیستانە دێتە ئاراوە و هەر کەسێک یان لایەنێک (تەنانەت دوژمنیش) دەتوانێ ڕیکخراوەیەک دابمەرزێنێ بە ناوی “حیزبی دیموکراتەوە.” بە مانایەکی دیکە، ئەگەر حیزبی دێموکرات ئەو گرووپە کە ئینشعابیان کردووە بە ناوی “حیزبی دێموکراتەوە” بناسێ، زەمینە خۆش دەبێ بۆ ئەو شێوە ئانارشیزمە که به زهرهری ههموو لایهک تهواو دهبێ.
